Năng suất vượt trội, khả năng kháng sâu bệnh tốt, gạo trắng trong thơm ngon, những ưu điểm ấy đang khiến Ngọc Nương 9 trở thành cái tên được bàn tán nhiều nhất trên các cánh đồng Bắc Ninh vụ xuân 2026.

“Nhàn hơn, ít phun thuốc hơn” - hạnh phúc của người nông dân

Không ít người làm nông nghiệp hiểu rằng, việc chọn đúng giống lúa cho một vụ sản xuất không đơn giản là chọn cái gì cho năng suất cao nhất. Trong bối cảnh diện tích đất canh tác ngày càng bị thu hẹp do đô thị hóa, giá vật tư đầu vào leo thang, biến đổi khí hậu diễn biến thất thường, người nông dân buộc phải tính toán kỹ hơn: giống nào vừa cho năng suất, vừa ít sâu bệnh, vừa được giá khi bán ra thị trường?

Đó chính là bài toán mà Trung tâm Khuyến nông Bắc Ninh đặt ra khi quyết định xây dựng mô hình sản xuất lúa Ngọc Nương 9 trên địa bàn tỉnh trong vụ xuân năm 2026, triển khai tại ba điểm: thôn Thọ Vuông (xã Văn Môn), TDP Tiêu Long (phường Tam Sơn) và TDP Phú Mỹ (phường Trí Quả), với tổng diện tích 30 ha. Và kết quả thu được, cho thấy đây là một quyết định đúng hướng, được kiểm chứng không chỉ bằng số liệu kỹ thuật, mà còn bằng chính tiếng nói của người trực tiếp trồng lúa.

Niềm vui của ông Nguyễn Văn Hứa trước vụ mùa thắng lợi với giống lúa Ngọc Nương 9.

Ông Nguyễn Văn Hứa, xã viên HTX khu phố Tiêu Long, người đã gắn bó với ruộng lúa nhiều năm và từng trải qua không biết bao nhiêu giống, không che giấu sự hài lòng, ông cho biết: "Tôi cũng cấy rất nhiều loại giống rồi. Nhưng giống lúa Ngọc Nương 9 này rất tốt mà sâu bệnh cũng không có mấy. Canh tác cảm thấy nhàn hơn so với các giống khác”.

Sự "nhàn hơn" mà ông Hứa nhắc đến không phải là cảm nhận cảm tính. Ông giải thích thêm rằng trong điều kiện đồng ruộng Tam Sơn vụ xuân vừa qua khi nhiều giống lúa trên các thửa ruộng lân cận bị sâu bệnh lây lan, kéo theo chi phí và công sức xử lý, nhưng Ngọc Nương 9 vẫn đứng vững.

Đặc biệt qua theo dõi của cán bộ kỹ thuật Trung tâm Khuyến nông tại ba điểm mô hình cho thấy, trong khi các giống khác ngoài mô hình bị bệnh đạo ôn lá ở mức 3–5%, bệnh khô vằn xuất hiện sớm với tỷ lệ 1–3% ngay từ giai đoạn đẻ nhánh, thì ruộng Ngọc Nương 9 gần như không bị nhiễm hoặc chỉ ở mức không đáng kể. Đây là điểm khác biệt rõ ràng, phản ánh đặc tính kháng bệnh vốn có của giống.

Về chỉ tiêu kỹ thuật, các yếu tố cấu thành năng suất của Ngọc Nương 9 đều vượt đối chứng: số bông hữu hiệu/m² đạt 167,5-170 (Bắc thơm số 7: 160-167,5); chiều dài bông trung bình 24,5-24,8 cm (Bắc thơm số 7: 21,1-21,5 cm); số hạt chắc/bông đạt 171-178 hạt (Bắc thơm số 7: 164-166 hạt). Tỷ lệ hạt chắc đạt 90-95%.

Bà con nông dân Bắc Ninh đánh giá cao chất lượng giống lúa Ngọc Nương 9 trên cánh đông phường Tam Sơn.

Đây cũng chính là lý do ông Hứa và nhiều nông dân cùng xóm kiến nghị mở rộng mô hình: "Bà con chúng tôi rất mong muốn được cấy tập trung một vùng một loại giống chất lượng cao như Ngọc Nương 9 vì như thế việc theo dõi sâu bệnh, chăm sóc thuận lợi, bớt phun thuốc sâu và hiệu quả cao hơn, đó là hạnh phúc nhất của người nông dân".

Còn theo ông Nguyễn Văn Kỳ, Giám đốc HTX dịch vụ nông nghiệp TDP Tiêu Long, người điều hành 41,2 ha đất canh tác, đưa ra đánh giá chi tiết hơn từ góc độ quản lý sản xuất: Giống lúa này có sự thích nghi rất tốt với các vùng sản xuất của hợp tác xã, kể cả vùng cao, vùng trũng cho đến vùng trung bình. Nhưng ưa hơn ở vùng hơi trũng có nhiều nước. Cây cứng, lá khỏe, đẻ nhánh nhanh, tỷ lệ bông hữu hiệu cao, kháng sâu bệnh tốt hơn và chống đổ tốt hơn so với các giống khác.

Từ thực tế đó, ông Kỳ cũng tự tin với con số năng suất: "Nhìn đồng lúa như thế này, bà con xã viên dự kiến đạt từ 190 đến 200 kg thóc khô/sào. Còn giá trị kinh tế thì sẽ cao hơn các giống lúa khác khoảng 300.000 đến 400.000 đồng/sào. Với hơn 5 mẫu ruộng của gia đình, đây là khoản thu thêm đáng kể” ông Kỳ cho biết thêm.

Đặc biệt, trước câu hỏi vì sao HTX lại chọn Ngọc Nương 9 cho vụ này dù trước đó chưa từng cấy đại trà? Ông Kỳ thành thật: "Từ trước cũng đã có nhu cầu muốn cấy nhưng vì không tập trung được, sợ chuột phá nên chưa dám làm. Nay được Sở Nông nghiệp và Môi trường; Trung tâm Khuyến nông tỉnh hỗ trợ 50% giống và 50% phân bón, lại cấy tập trung trên một cánh đồng liền khu nên hợp tác xã đã mạnh dạn thực hiện. Đến giờ kết quả đã vượt kỳ vọng ban đầu”.

Với những kết quả đạt được qua mô hình, ông Kỳ đề nghị UBND tỉnh Bắc Ninh đưa giống lúa Ngọc Nương 9 vào chương trình hỗ trợ giống cho bà con xã viên để mở rộng mô hình ra toàn địa bàn nông nghiệp của tỉnh.

Từ 10 ha thí điểm đến tham vọng 50–100 ha

Ông Trần Huy Cương, Phó Chủ tịch UBND phường Tam Sơn cho hay: Áp lực đô thị hóa đang thay đổi cơ bản diện mạo sản xuất nông nghiệp ở Phường Tam Sơn, diện tích đất nông nghiệp còn lại không nhiều, khoảng 600ha. Chính vì vậy chúng tôi rất quan tâm đến việc đưa những giống lúa chất lượng cao, năng suất tốt và đặc biệt thân thiện với môi trường vào sản xuất, để trên một đơn vị diện tích giá trị mang lại cho bà con nhân dân phải cao hơn.

Với Ngọc Nương 9, sau một vụ thí điểm 10 ha tại TDP Tiêu Long cho kết quả tích cực, phường đã có kế hoạch cụ thể. Ông Cương cho biết: “Sau hội nghị tổng kết, chúng tôi sẽ triển khai rộng mô hình Ngọc Nương 9 ra hai tổ dân phố Tiêu Long và Tiêu Thượng, dự kiến diện tích có thể lên tới 50 đến 100 ha trong vụ tiếp theo”. Đây là một tín hiệu mạnh mẽ về sức lan tỏa của giống lúa này ở cơ sở.

Không chỉ cho năng suất cao, mà Ngọc Nương 9 còn cho chất lượng gạo ngon nằm trong top đầu được thị trường ưa chuộng.

Sức lan tỏa đó không chỉ có ở Bắc Ninh. Trên thị trường giống lúa miền Bắc, Ngọc Nương 9 cũng đang tạo dấu ấn ngày càng rõ. Ông Trần Văn Lý, đại lý phân phối giống và vật tư nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh, người mỗi năm phân phối khoảng 200 tấn giống lúa các loại, nhận định: Ngọc Nương 9 đã có mặt trên thị trường hơn 3–4 vụ nay và sản lượng tăng đều đặn theo từng vụ. Hiện trong phân khúc lúa thuần chất lượng cao, Ngọc Nương 9 đang đứng đầu thị trường về nhu cầu, nhờ chất lượng gạo ngon được người tiêu dùng chấp nhận.

Không chỉ vậy, với kinh nghiệm từ người trực tiếp quan sát nhu cầu thị trường nhiều năm, ông Lý còn chỉ ra lợi thế cạnh tranh dài hạn của giống này: “Chất lượng gạo ngon, sản lượng đảm bảo, chống chịu sâu bệnh tốt và chống đổ tốt, tôi tin trong thời gian tới, Ngọc Nương 9 sẽ chiếm thị phần rất lớn trên địa bàn miền Bắc".

Nhìn từ phía quản lý ngành, ông Trần Xuân Dẫn, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Bắc Ninh, đặt kết quả mô hình Ngọc Nương 9 trong bức tranh chiến lược phát triển giống lúa chất lượng của tỉnh. Ông cho biết, hằng năm Trung tâm đều xây dựng các mô hình trình diễn để đánh giá giống mới trên ba tiêu chí: năng suất, chất lượng gạo và tính thích ứng, gắn với liên kết doanh nghiệp bao tiêu đầu ra. Mục tiêu là đưa tỷ lệ giống lúa chất lượng trong cơ cấu toàn tỉnh lên khoảng 50%.

Sau hai vụ theo dõi Ngọc Nương 9 trên đồng đất Bắc Ninh, ông Dẫn đánh giá đây là giống lúa năng suất và chất lượng, đặc biệt tính thích ứng rất rộng, sản xuất được trên đất vàn, vàn cao và đất trũng, đáp ứng được yêu cầu đa dạng thổ nhưỡng của Bắc Ninh. Và điều quan trọng hơn là chất lượng gạo ngon được thị trường chấp nhận." Đây là cơ sở để Trung tâm sẽ đề xuất đưa Ngọc Nương 9 vào cơ cấu giống lúa hỗ trợ chính thức của tỉnh trong những thời gian tới, hướng đến sản xuất đại trà” ông Dẫn cho biết.

Nhìn lại bức tranh tổng thể từ vụ xuân 2026, lợi nhuận mà Ngọc Nương 9 mang lại khoảng 31,76 triệu đồng/ha so với 24,18 triệu đồng/ha của Bắc Thơm số 7 ngoài mô hình, tức cao hơn khoảng 7,5 triệu đồng/ha.