Giữa bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khắc nghiệt, giống lúa thuần VNR86 của Vinaseed vừa chính thức ra mắt tại Tuyên Quang, mang đến kỳ vọng giải quyết bài toán đổ ngã cuối vụ – nỗi lo thường trực của hàng nghìn hộ nông dân trồng lúa khu vực miền núi phía Bắc.

Sáng nay 12/5/2026, tại cánh đồng thôn Thọ Đức, xã Trường Sinh, tỉnh Tuyên Quang, những khóm lúa VNR86 đứng vững, thân cây thẳng tắp, bông dài trĩu hạt đã khiến gần 300 đại biểu không khỏi trầm trồ. Trong khi những thửa ruộng cạnh đó trồng giống lúa khác đã bắt đầu lả ngọn sau mấy trận mưa giông vừa qua.

Đây là hội nghị ra mắt chính thức giống lúa thuần VNR86 do Tập đoàn Giống cây trồng Việt Nam (Vinaseed) tổ chức, với sự tham dự của lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang, cán bộ kỹ thuật khuyến nông, đại diện HTX và đông đảo bà con nông dân.

Bà Nguyễn Thị Chín (xã Trường Sinh) một hộ dân cấy 5 sào VNR86. 

Sự kiện không chỉ dừng lại ở việc giới thiệu một sản phẩm giống mới, mà còn khơi dậy câu chuyện dài hơn về hướng đi cho nền sản xuất lúa hàng hóa tại khu vực miền núi phía Bắc, nơi canh tác vốn đã khó khăn, nay lại thêm thách thức từ thời tiết cực đoan.

Nỗi lo đổ ngã – bài toán dai dẳng của nông dân miền núi

Tuyên Quang là tỉnh miền núi phía Bắc với hơn 26.933 ha diện tích sản xuất lúa Xuân, chủ yếu phân bố trên các cánh đồng thung lũng xen giữa đồi núi. Điều kiện tự nhiên đặc thù này vừa là lợi thế về thổ nhưỡng phù sa, vừa là bất lợi khi các trận mưa giông đổ xuống mang theo gió mạnh, khiến lúa đổ ngã trên diện rộng, nhất là vào giai đoạn cuối vụ.

Giống lúa VNR86 gieo cấy tại thộ Thọ Đức, xã Trường Sinh, tỉnh Tuyên Quang.

Bà Lý Thị Nhìn, nông dân dân tộc Tày ở thôn Thọ Đức, người có gần 60 năm gắn bó với đồng ruộng, chia sẻ thẳng thắn: "Các giống lúa khác cấy ở đồng này đến 70–80% là hay bị đổ bởi vì cây mềm. Thế nhưng riêng giống lúa VNR86 thì rất cứng, mặc dù đã phải chịu hai ba đợt mưa gió lớn vừa qua nhưng đến giờ tất cả diện tích gieo cấy giống lúa này đều thẳng đứng".

Câu nói mộc mạc của bà Nhìn phản ánh chính xác thực trạng sản xuất lúa ở nhiều địa phương miền núi phía Bắc: năng suất bị kéo xuống không phải vì đất xấu hay thiếu phân, mà vì lúa đổ ngã khiến hạt lép, chi phí thu hoạch đội lên và máy gặt không thể vào được.

Gần 300 đại biểu đến từ Tuyên Quang, Phú Thọ, Thái Nguyên tham quan mô hình sản xuất giống lúa VNR86 tại xã Trường Sinh, tỉnh Tuyên Quang.

Ông Trần Xuân Tỉnh, Trưởng thôn Thọ Đức, xã Trường Sinh, cho biết thôn có tổng diện tích gieo cấy lúa cả hai vụ là 32 ha. Trong vụ Xuân 2026, thôn đã đưa 3,3 ha vào trồng thử nghiệm giống lúa VNR86. Mặc dù diện tích còn khiêm tốn nhưng là tín hiệu khởi đầu đáng chú ý. “Giờ phút này tôi có thể khẳng định giống lúa này cho năng suất rất cao, chịu rét cũng như chịu hạn tốt, cứng cây không đổ", ông Tỉnh nói.

Thực tế ghi nhận tại mô hình cho thấy, VNR86 có chiều cao cây từ 95–105 cm, lá đòng đứng, thân cứng chắc. Đây chính là yếu tố cốt lõi giúp giống chống chọi hiệu quả với gió mạnh, một ưu điểm đặc biệt quan trọng tại các vùng trồng lúa miền núi, nơi luồng gió từ sườn đồi đổ xuống thường mạnh hơn nhiều so với đồng bằng.

Chất lượng vượt kỳ vọng

Nếu khả năng chống đổ là điều kiện cần, thì năng suất và chất lượng hạt mới là điều kiện đủ để một giống lúa được nông dân chấp nhận rộng rãi. Tại mô hình VNR86 ở xã Trường Sinh, kết quả khảo sát thực tế khiến cả bà con lẫn cán bộ kỹ thuật đều bất ngờ khi trước những kết quả đạt được: Bông to, tỷ lệ hạt chắc cao, hạt gạo trắng, dài, cơm ngon…

Lãnh đạo Tập đoàn Vinaseed trao giải thưởng cho đại biểu đoán đúng năng suất của giống lúa VNR86. 

Bà Nguyễn Thị Chín (xã Trường Sinh) một hộ dân cấy 5 sào VNR86 trong vụ này, kể lại: "Hôm chúng tôi đi thăm cũng thử đếm thử số hạt trên bông lúa, được 300 hạt trên một bông, trong khi các giống lúa khác thì chỉ đạt khoảng 200 hạt thôi”.

Từ thực tế trên cho thấy tiềm năng năng suất của VNR86 đạt năng suất 2,8–3,2 tạ/sào (khoảng trên 8,0 tấn/ha) là hoàn toàn có cơ sở. Cao hơn đáng kể so với giống lúa khác đang phổ biến tại địa phương, vốn chỉ đạt 2,0–2,2 tạ/sào.

Ông Hà Vũ Hoan, cán bộ Trung tâm Dịch vụ công xã Trường Sinh, tính toán: "Cứ tạm tính giá thóc như nhau, với năng suất VNR86 đã vượt trội so giống cũ tới 60–70kg/sào, có thể khẳng định hiệu quả kinh tế mà giống lúa này mang lại sẽ hơn hẳn".

Một điểm đáng chú ý nữa là sức kháng sâu bệnh của VNR86. Bà Lý Thị Nhìn cho biết, cả vụ vừa qua bà chỉ phun đúng 2 lần theo lịch khuyến nông, giờ sát ngày thu hoạch, lá lúa vẫn xanh từ gốc lên ngọn, trong khi các giống lúa thuần khác ở cùng cánh đồng đã bắt đầu bị khô vằn và đạo ôn. Điều này không chỉ giúp bảo toàn năng suất, mà còn giảm số lần phun thuốc bảo vệ thực vật, bảo vệ môi trường.

Bên cạnh tính ưu việt về năng suất, giống lúa VNR86 còn cho chất lượng gạo tốt, được bà con nông dân đánh giá cao, phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng.

Đặc biệt, chi phí phân bón tiết kiệm đáng kể: "Sáu sào lúa của gia đình bà chỉ mua một bao phân, chia đều thì mỗi sào được 4 cân mà lúa vẫn xanh tốt", bà Chín chia sẻ thêm.

Về chất lượng gạo, yếu tố ngày càng được thị trường đòi hỏi cao, giống lúa VNR86 cũng cho thấy những dấu hiệu tích cực. Ông Hà Vũ Hoan cho biết, vừa qua địa phương cũng đã gặt thử để đánh giá, VNR86 cho hạt gạo trắng sáng, ít bạc bụng, cơm mềm và thơm, đáp ứng được thị hiếu tiêu dùng hiện nay. Đây là yếu tố quan trọng nếu địa phương hướng tới xây dựng vùng lúa hàng hóa trong tương lai.

Hướng mở cho tái cơ cấu nông nghiệp khu vực miền núi phía Bắc

Câu chuyện về VNR86 không chỉ là câu chuyện của một giống lúa. Đặt trong bối cảnh ngành nông nghiệp Tuyên Quang đang tích cực thực hiện đề án tái cơ cấu theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, giảm diện tích canh tác kém hiệu quả và phát triển vùng sản xuất hàng hóa tập trung, sự xuất hiện của những giống lúa như VNR86 mang ý nghĩa chiến lược.

Theo ông Giang Đức Hiệp, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Tuyên Quang, địa phương xác định cây lúa tiếp tục giữ vai trò chủ lực nhằm đảm bảo an ninh lương thực và nâng cao thu nhập cho nông dân. Tỉnh đặt mục tiêu duy trì sản lượng khoảng 75 vạn tấn lương thực/năm đến năm 2030, đồng thời quy hoạch các vùng sản xuất lúa chất lượng cao theo hướng hàng hóa.

Với mục tiêu trên và trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, tỉnh Tuyên Quang sẽ ưu tiên lựa chọn các giống lúa có khả năng chống đổ, chống chịu sâu bệnh tốt.

Cũng theo ông Hiệp để một giống lúa được bà con tin dùng và mở rộng sản xuất cần đáp ứng đồng thời nhiều tiêu chí như năng suất ổn định, chất lượng gạo tốt, giảm chi phí sản xuất và phù hợp điều kiện thổ nhưỡng của địa phương. Tỉnh Tuyên Quang đang đẩy mạnh liên kết giữa doanh nghiệp, HTX và nông dân theo chuỗi sản xuất hàng hóa, gắn với phát triển sản phẩm OCOP và nông sản an toàn.

“Qua khảo nghiệm bước đầu tại xã Trường Sinh, giống lúa VNR86 được đánh giá phù hợp với định hướng này nhờ đặc tính cây cứng, chống đổ tốt và tiềm năng nâng cao hiệu quả kinh tế cho người dân” ông Hiệp nhận xét.

Ông Hà Vũ Hoan nhìn nhận VNR86 phù hợp với đồng đất xã Trường Sinh, sau vụ khảo nghiệm thành công này, UBND xã có kế hoạch mở rộng diện tích VNR86 ra toàn xã, đồng thời kết hợp với các đơn vị cung ứng để xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm – điều mà cán bộ địa phương và nông dân đều đặt làm điều kiện tiên quyết để nhân rộng mô hình.

Thực tế, bài toán "đầu ra" vẫn là nút thắt lớn nhất trong sản xuất lúa hàng hóa. Nông dân sẵn sàng thay đổi giống nếu có đầu ra với giá ổn định. Bà Nguyễn Thị Chín bộc bạch: "Chúng tôi làm nông rất vất vả thì phải có năng suất mới mừng. Mong là cán bộ và cấp trên quan tâm mang giống tốt về và có nơi thu mua thì bà con chúng tôi phấn khởi lắm”.

Đại biểu đến từ Phú Thọ đánh giá chất lượng giống lúa VNR86 tại xã Trường Sinh, Tuyên Quang.

Chia sẻ về đặc tính của giống lúa, ông Trần Văn Doanh, Giám đốc Chi nhánh Ba Vì của Vinaseed, cho biết: "Không chỉ cho năng suất cao vượt trội, đáp ứng được yêu cầu của thị trường, giống lúa thuần VNR86 còn có khả năng chống đổ rất tốt và sản xuất hàng hóa được. Vinaseed sẽ tiếp tục triển khai thêm nhiều mô hình trình diễn tại các tỉnh miền núi phía Bắc để đáp ứng nhu cầu của bà con nông dân.

Một câu nhận xét câu ngắn gọn nhưng rất đủ đầy của bà Lý Thị Nhìn: "Lúa này rất cứng, không đổ, bà con chúng tôi rất yên tâm." Có lẽ đó chính là thước đo đơn giản nhất và cũng thực chất nhất mà người nông dân dành cho một giống lúa mới VNR86. Không phải những con số trong phòng thí nghiệm, mà là sự vững vàng trên chính mảnh đất của họ, qua chính những trận mưa giông họ đã quen chịu đựng.

Với những kết quả bước đầu khả quan từ mô hình tại Tuyên Quang, VNR86 đang mở ra một hướng đi đáng tin cậy cho tái cơ cấu giống lúa tại khu vực miền núi phía Bắc.

Theo báo Dân Việt