Với hơn 48.500 ha lúa được canh tác theo chuẩn phát thải thấp, gần 184.000 tấn CO₂ được cắt giảm qua 3 vụ và hàng nghìn nông dân Đồng bằng sông Cửu Long có thu nhập cải thiện rõ rệt. Tập đoàn PAN cùng thành viên Vinarice đang chứng minh rằng sản xuất lúa gạo bền vững không phải là câu chuyện tương lai, mà là hiện thực có thể đo đếm ngay hôm nay.

Lễ trao giải Vụ Hè Thu 2025 (vụ 3) của Dự án "Chuyển đổi Chuỗi Giá trị Lúa gạo ứng phó với Biến đổi Khí hậu và Phát triển Bền vững tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long" (TRVC) vừa được diễn ra tại Thành phố Cần Thơ.

Trong 10 doanh nghiệp được vinh danh, Công ty TNHH Lúa gạo Việt Nam (Vinarice), thuộc Tập đoàn Vinaseed - thành viên của Tập đoàn PAN đứng đầu bảng với kết quả vượt trội cả về diện tích, lượng carbon cắt giảm và giải thưởng nhận về.

TRVC là dự án 5 năm (2023–2027) do Chính phủ Australia tài trợ thông qua Bộ Ngoại giao và Thương mại Úc (DFAT), được Tổ chức Phát triển Hà Lan SNV điều phối triển khai tại An Giang và Đồng Tháp. Cơ chế đặc trưng của dự án là trao giải thưởng tiền mặt theo kết quả kiểm định độc lập, bao gồm lợi nhuận nông hộ, lượng khí nhà kính giảm được và các tiêu chí về bình đẳng giới, hòa nhập xã hội. Sau ba vụ thi đua, tổng diện tích lũy kế đã đạt 84.459 ha với 20.620 nông hộ tham gia, những con số đang tiến dần về đích 1 triệu ha lúa chất lượng cao phát thải thấp mà Chính phủ đặt ra cho năm 2030.

Vinarice – Quán quân diện tích

Kết quả vụ 3 do công ty kiểm định độc lập Regrow (Hoa Kỳ) xác nhận đặt Vinarice ở vị trí dẫn đầu tuyệt đối: 27.002,95 ha diện tích đăng ký dự thi, mức giảm phát thải trung bình 3,76 tấn CO₂e/ha, lợi nhuận nông hộ đạt 49,04% và giải thưởng nhận về lên tới 339.784 đô la Úc (tương đương hơn 6 tỷ đồng). Con số này chiếm gần 62% tổng quỹ giải thưởng 550.000 đô la Úc của toàn bộ 10 doanh nghiệp tham gia vụ 3.

Nhìn lại toàn bộ hành trình 3 vụ, con số mà PAN Group công bố tại Lễ trao giải ấn tượng hơn nữa: Vinarice đã đồng hành cùng hơn 11.000 lượt hộ nông dân, tổng diện tích tích lũy vượt 48.500 ha, và tổng lượng phát thải cắt giảm đạt gần 184.000 tấn CO₂.

Điều tạo nên sự khác biệt của Vinarice khi tham gia chương trình không chỉ là quy mô mà nằm ở quy trình, Công ty đã triển khai đồng bộ gói kỹ thuật "1 phải 5 giảm": tưới ngập khô xen kẽ (AWD), giảm lượng giống gieo sạ, giảm phân bón, giảm thuốc bảo vệ thực vật, giảm thất thoát sau thu hoạch. Đồng thời 100% diện tích được số hóa nhật ký canh tác trên hệ thống MRV (Đo lường – Báo cáo – Thẩm định). Đây chính là nền tảng để lượng carbon cắt giảm được Regrow kiểm chứng và chuyển hóa thành giải thưởng tiền mặt, và một phần lớn trong số đó được chuyển lại tay nông dân.

Bà Christie Getman – Trưởng đại diện Tổ chức SNV chia sẻ: Qua 3 vụ triển khai, Dự án TRVC đã cho thấy rằng sự thay đổi là hoàn toàn khả thi khi doanh nghiệp, hợp tác xã, nông dân, cơ quan quản lý nhà nước và các đối tác phát triển cùng chung tay hợp tác. Các doanh nghiệp tham gia dự án đã thử nghiệm nhiều mô hình sản xuất lúa tiên tiến, thúc đẩy sử dụng giống, phân bón và tưới tiêu hiệu quả hơn; tăng cường liên kết với nông dân; đồng thời góp phần giảm phát thải khí nhà kính trong khi vẫn nâng cao năng suất và lợi nhuận.

“Đặc biệt, trong 3 vụ vừa qua, Dự án TRVC đã tạo ra nhiều kết quả cụ thể và có thể đo lường được, đóng góp trực tiếp cho Đề án Một triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp của Việt Nam”, bà Christie Getman nhấn mạnh.

Phát triển tín chỉ carbon từ sản xuất lúa gạo

Phát biểu tại Lễ trao giải, bà Nguyễn Thị Trà My, Tổng Giám đốc Tập đoàn PAN, Chủ tịch HĐQT Vinaseed, không dừng lại ở việc điểm danh thành tích. Mà nữ lãnh đạo của một trong những tập đoàn nông nghiệp niêm yết lớn nhất Việt Nam chọn nhìn thẳng vào triết lý kinh doanh mà PAN đã theo đuổi nhiều năm qua đó là "Phát triển phải gắn với bền vững, đây không phải là khẩu hiệu ngắn hạn, mà là chiến lược xuyên suốt trong toàn bộ chuỗi giá trị nông nghiệp và lúa gạo".

Bà Trà My khẳng định TRVC là dự án mang lại hiệu quả rõ nét nhất trong tất cả các chương trình liên kết mà các đơn vị thành viên của PAN từng tham gia, vượt qua nhiều mô hình trước đó như "Cánh đồng hội nhập", "Hợp tác ba bên" hay "Nâng cao thu nhập người trồng lúa". Lý do, theo bà Trà My là nằm ở cơ chế tác động: khi giảm phát thải được kiểm định độc lập và chuyển hóa thành tiền thưởng chia lại cho nông dân, toàn bộ chuỗi giá trị có động lực thực sự để thay đổi hành vi.

"Người nông dân phải thực sự là trung tâm của quá trình chuyển đổi này", câu nói của bà Trà My chia sẻ tại sự kiện như một tuyên ngôn định hướng. Và thực tế đã chứng minh điều đó: chi phí đầu vào giảm, chất lượng lúa gạo nâng lên, thu nhập người trồng lúa cải thiện rõ rệt ngay cả trong bối cảnh giá gạo thế giới giảm mạnh và thị trường xuất khẩu biến động khó lường ở vụ 3.

Chia sẻ về chiến lược phát triển trong thời gian tới, Tổng Giám đốc PAN Group đã đưa ra hai hướng chiến lược cụ thể. Thứ nhất là tiếp cận chuỗi giá trị toàn diện: từ giống lúa (Vinaseed), canh tác và thu mua (Vinarice), chế biến (VFC, VinaAgrifood) đến xây dựng thương hiệu và thị trường chứ không chỉ dừng ở khâu sản xuất. Ngoài ra, một hướng đi mà bà Trà My đặc biệt nhấn mạnh là phát triển tín chỉ carbon từ sản xuất lúa gạo.

"Nếu các chuỗi giá trị được tổ chức bài bản và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, việc giảm phát thải hoàn toàn có thể được ghi nhận thành tín chỉ carbon, từ đó tạo thêm nguồn giá trị mới cho ngành lúa gạo Việt Nam và mang thêm thu nhập cho chính người nông dân" bà Trà My cho hay.

Đây là định hướng đặc biệt có giá trị khi Việt Nam đang lộ trình hướng tới thị trường trao đổi tín chỉ carbon vào năm 2027, và khi nhãn hiệu "Gạo Việt Xanh – Phát thải thấp" do VIETRISA chứng nhận đã xuất hiện trên kệ hàng tại Nhật Bản.

Những cột mốc thay đổi tư duy sản xuất nông nghiệp

Việt Nam đang được biết đến như nước đầu tiên trên thế giới sản xuất gạo carbon thấp (phát thải thấp) với số lượng lớn và là nước đầu tiên xuất khẩu gạo carbon thấp.

Trong tháng 10 và đầu tháng 11/2025, hơn 52.000 tấn gạo Việt Nam đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng nhãn hiệu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp”. Tính lũy kế đến nay, tổng khối lượng gạo mang nhãn hiệu này đã vượt trên 70.000 tấn, đánh dấu bước tiến quan trọng của gạo Việt trên con đường sản xuất và xuất khẩu theo hướng carbon thấp, phát triển bền vững.

Ở khía cạnh thực thi quy trình canh tác, kết quả vụ 3 do Vinarice thực hiện ghi nhận tỷ lệ tuân thủ ngập khô xen kẽ (AWD) tăng vượt bậc, đạt trung bình 4,36 lần xiết nước/vụ, cao hơn mức khuyến cáo 3 lần của Đề án 1 triệu ha. Mật độ gieo sạ tiếp tục giảm về 104,64 kg/ha so với mức phổ biến 120–150 kg/ha trước đây. Đây là minh chứng cho sự thay đổi thực chất trong thói quen canh tác của hàng chục nghìn hộ nông dân sau ba vụ được hướng dẫn và giám sát bài bản.

Vụ Đông Xuân 2025–2026 (Vụ 4) đang tiếp tục với tổng diện tích đăng ký tại hai tỉnh đạt 66.064 ha, nâng tổng lũy kế 4 vụ lên 150.524 ha, tương đương 75,26% mục tiêu đề ra cho cả 6 vụ. Quỹ đạo tăng trưởng này cho thấy dự án hoàn toàn có thể về đích đúng hạn và thậm chí vượt mục tiêu 200.000 ha trước năm 2027.

Khép lại lễ trao giải, và kết quả từ ba vụ vừa qua đã chứng minh "cơ chế trao thưởng dựa trên kết quả" hoạt động hiệu quả trong bối cảnh Việt Nam và có thể nhân rộng. Với PAN và Vinarice, thành quả này không chỉ là những chiếc cúp và tấm séc dollar Úc. Đó là bằng chứng thị trường rằng gạo Việt Nam hoàn toàn có thể định vị lại mình trên bản đồ nông sản toàn cầu, không còn cạnh tranh thuần túy bằng giá rẻ, mà bằng giá trị xanh, bằng chứng chỉ carbon, và bằng một chuỗi giá trị mà ở đó, người nông dân đứng ở trung tâm.

Dự án TRVC và Hệ sinh thái PAN Group: Những con số cần biết

· Dự án TRVC: 5 năm (2023–2027), ngân sách 17 triệu AUD từ Chính phủ Úc, do SNV điều phối tại An Giang và Đồng Tháp.
· Cơ chế độc đáo: Trao thưởng tiền mặt dựa trên kết quả kiểm định độc lập (lợi nhuận nông hộ + giảm phát thải + GEDSI), không phải hỗ trợ cố định.
· Vinarice – vụ 3: 27.003 ha; giảm phát thải 3,76 tấn CO₂e/ha; lợi nhuận nông hộ 49,04%; giải thưởng ~6 tỷ đồng (~339.784 AUD).
· Tích lũy 3 vụ của Vinarice: 48.500+ ha ; 11.000+ hộ nông dân ; 184.000 tấn CO₂ cắt giảm.
· Toàn dự án đến vụ 4: 150.524 ha lũy kế ; 75,26% mục tiêu 6 vụ ; 164.494 tấn CO₂e giảm trong riêng vụ 3.
· Đề án 1 triệu ha: QĐ 1490/QĐ-TTg (11/2023); 12 tỉnh ĐBSCL; mục tiêu 2030; sau 2 năm đã đạt 354.839 ha = 197% kế hoạch giai đoạn đầu
· Tín chỉ carbon: Hệ thống MRV chuẩn ISO 14065/UNFCCC; Thị trường carbon nội địa VN dự kiến vận hành từ 2027; 1 tấn CO₂ tín chỉ tự nguyện: 10–50 USD trên thị trường quốc tế.
· Thị trường quốc tế: "Gạo Việt Xanh" được cấp nhãn VIETRISA xuất khẩu sang Nhật Bản.

Theo Dân Việt